Author : Lovepreet Singh

ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਘਰ ਦੇ ਸੱਜ-ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਛੱਜ (ਵੈਵਸ) ਹਰ ਰਸੋਈ ਜਾਂ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੱਜ ਘਰੇਲੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਆਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਛੱਜ ਘੱਟ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸੱਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਘਟਾਅ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਜ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣੇ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਕਾਰੀਗਰ ਇਹ ਸੱਜ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਤਾ-ਭੈਣਾਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੱਜ ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

ਸੱਜ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਸੱਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਜਾਂ ਜਾਗੋ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੜਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ।

ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨਰ ਦੀ ਘਟਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।