Dark Patterns Crackdown: Zepto, BookMyShow, IndiGo ਸਣੇ 9 ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ CCPA ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਲੱਗਾ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰੋੜਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। Central Consumer Protection Authority (CCPA) ਨੇ Dark Patterns ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ Zepto, BookMyShow, IndiGo, Physics Wallah ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 9 ਵੱਡੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਵਾਧੂ ਭੁਗਤਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Dark Patterns ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

Dark Patterns ਉਹ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਐਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਾਂ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਆਮ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਚਾਰਜ (Hidden Charges)
• Drip Pricing
• Basket Sneaking
• Forced Subscription
• Confirm Shaming
• Fake Countdown Timer
• Subscription Trap
• Trick Questions

ਅਕਸਰ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਭੁਗਤਾਨ ਸਮੇਂ ਵਾਧੂ ਫੀਸਾਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Read Also :- Elevated Corridor for Amritsar: MP Gurjit Aujla ਨੇ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਕੋਲ ਰੱਖੀ ਮੰਗ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਨਵਾਂ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਹੱਲ?

Zepto 'ਤੇ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ

CCPA ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ Zepto ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ Checkout ਦੌਰਾਨ:

• Handling Charges
• Membership Fee

ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ Drip Pricing ਅਤੇ Basket Sneaking ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ Zepto 'ਤੇ ₹7 ਲੱਖ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

BookMyShow ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ

BookMyShow 'ਤੇ BookASmile ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ₹1 ਦਾ Donation ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ Tick ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਭਾਵੇਂ ਰਕਮ ਸਿਰਫ਼ ₹1 ਸੀ, ਪਰ CCPA ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ:

• Donation ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ Select ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• ਗਾਹਕ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਹਿਮਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਇਹ ਫੀਚਰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

IndiGo ਨੂੰ Confirm Shaming ਲਈ ਨੋਟਿਸ

IndiGo ਦੇ ਐਪ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਵਲ ਐਡ-ਆਨ ਨੂੰ Reject ਕਰਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ:

"No, I will take the risk."

CCPA ਨੇ ਇਸਨੂੰ Confirm Shaming ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾਹਕ 'ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ IndiGo ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ:

"No, I won't add anything to my trip."

ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Physics Wallah 'ਤੇ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ

Physics Wallah ਦੀ PW Foundation ਲਈ ₹10 Donation ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਿਆ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ:

• Donation ਲਈ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
• Free Course ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

CCPA ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵੀ Dark Pattern ਮੰਨਦਿਆਂ ₹5 ਲੱਖ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ।

ਹੋਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ?

CCPA ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ:

• FirstCry
• PharmEasy
• McAfee
• SpiceJet
• Anuj Jindal Coaching

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ₹1 ਲੱਖ ਤੋਂ ₹3 ਲੱਖ ਤੱਕ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਲਗਾਏ ਗਏ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ?

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ:

• ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਚਾਰਜਾਂ
• ਜਬਰਦਸਤੀ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ
• ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲੇ Countdown Timer
• ਆਟੋ-ਸਿਲੈਕਟ ਕੀਤੇ Donation
• ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ

ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

Consumer Protection (Prevention of Dark Patterns) Guidelines, 2023 ਅਧੀਨ ਅਜਿਹੀਆਂ 13 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਕਨੀਕਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਕੁੱਲ ਕਿੰਨਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲਿਆ ਗਿਆ?

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ Dark Patterns Guidelines ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ CCPA ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ₹20 ਲੱਖ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲਿਆ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ।