ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ IT ਨਿਯਮ 2026: DeepFake ਅਤੇ AI ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ DeepFake ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ AI ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ IT ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ AI ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੋਟੋ, ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਆਡੀਓ ਬਿਨਾਂ ਖੁਲਾਸੇ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਦੇ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਨਿਯਮ 20 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ।

ਨਵੇਂ IT ਨਿਯਮ 2026 ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ

ਕੇਂਦਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ IT ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਨਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਯਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ “IT (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Amendment Rules 2026” ਹਨ, ਜੋ DeepFake, ਗਲਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ AI-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 10 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੇ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ ਕਿ ਉਹ SGI (Synthetic Generated Information) ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਖੁਲਾਸੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਅਪਲੋਡ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿਓ।

ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ (SGI) ਕੀ ਹੈ?

ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ Synthetic Generated Information (SGI) ਉਹ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਜੋ AI ਜਾਂ ਅਲਗੋਰਿਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂ ਸੋਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਅਸਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਆਡੀਓ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿਰਫ਼ ਰੰਗ ਸੁਧਾਰ, ਸ਼ੋਰ ਘਟਾਉਣਾ, ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ, ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ SGI ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ।

SGI ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਲੇਬਲਿੰਗ ਲਾਜ਼ਮੀ

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ SGI ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲੇਗੀ ਕਿ ਸਮੱਗਰੀ ਅਸਲ ਹੈ ਜਾਂ AI ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ।

ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਟਰੇਸੇਬਿਲਟੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਰੋਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ

1. SGI ਸਮੱਗਰੀ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਲੈਣੀ ਪਵੇਗੀ।

2. ਪਲੇਟਫਾਰਮ SGI ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਸਾਧਨ ਵਰਤੇ।

3. ਐਸਜੀਆਈ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਟਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਾਂ 36 ਘੰਟੇ ਸੀ।

4. ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਦਿਨ, ਅਤੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 12 ਘੰਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ

SGI ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ, POCSO ਐਕਟ 2012 ਅਤੇ Explosive Substances Act 1908 ਅਧੀਨ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ SGI ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ IT Act ਧਾਰਾ 79 ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

10% ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਯਮ

SGI ਲੇਬਲ ਦੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ:

• ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸਮੱਗਰੀ: ਲੇਬਲ ਦਿਸਪਲੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10% ਕਵਰ ਕਰੇ।

• ਆਡੀਓ ਸਮੱਗਰੀ: ਡਿਸਕਲੋਜ਼ਰ ਕਲਿੱਪ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10% ਹੋਵੇ।

ਇਸ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲੇਗੀ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ IT ਨਿਯਮ 2026 DeepFake, ਗਲਤ SGI ਅਤੇ AI-ਤਿਆਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਉਣ, ਲੇਬਲਿੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।