Che Guevara ਕੌਣ ਸਨ? ਜਾਣੋ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਕੌਣ ਸਨ?

ਚੇ ਗਵੇਰਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਅਰਨੇਸਟੋ "ਚੇ" ਗਵੇਰਾ ਡੇ ਲਾ ਸੇਰਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ, ਲੇਖਕ, ਗੁਰੀਲਾ ਕਮਾਂਡਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਸਨ। ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਫਿਡੇਲ ਕਾਸਤ੍ਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਈ 1928 ਨੂੰ ਰੋਸਾਰਿਓ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਪਰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ।

ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦਮਾ (ਅਸਥਮਾ) ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣੇ।

ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਅਲਬਰਟੋ ਗ੍ਰਾਨਾਡੋ ਨਾਲ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲੇ।

ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ:

• ਗਰੀਬੀ
• ਭੁੱਖ
• ਬਿਮਾਰੀਆਂ
• ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ
• ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ

ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੋਚ

1954 ਵਿੱਚ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੈਕੋਬੋ ਆਰਬੈਂਜ਼ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਇਸ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਫਿਡੇਲ ਕਾਸਤ੍ਰੋ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

1955 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫਿਡੇਲ ਕਾਸਤ੍ਰੋ ਅਤੇ ਰਾਊਲ ਕਾਸਤ੍ਰੋ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੇ 26 ਜੁਲਾਈ ਮੂਵਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਫੁਲਗੇਂਸਿਓ ਬਤਿਸਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ

1956 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੀਲਾ ਕਮਾਂਡਰ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

1959 ਵਿੱਚ ਬਤਿਸਤਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਡੇਲ ਕਾਸਤ੍ਰੋ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੂੰ ਕਿਊਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਕਿਊਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦੇ

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ:

• ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
• ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।
• ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
• ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
• ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼

ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਾਂਗੋ ਗਏ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲੀਵੀਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗੁਰੀਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ

1967 ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ CIA ਨੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

9 ਅਕਤੂਬਰ 1967 ਨੂੰ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਲਾ ਹਿਗਵੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ 39 ਸਾਲ ਸੀ।

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• The Motorcycle Diaries
• Guerrilla Warfare
• Reminiscences of the Cuban Revolutionary War

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਿਉਂ ਬਣੇ?

ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਲਬਰਟੋ ਕੋਰਡਾ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ "Guerrillero Heroico" ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ:

• ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ
• ਪੋਸਟਰਾਂ
• ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ
• ਸਮਾਜਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
• ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ

ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਇਆਂ ਹਨ।

ਸਮਰਥਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ:

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।

• ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੇ।
• ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਕੇ ਲੜੇ।
• ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ।

ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ:

• ਉਹ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ।

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
• ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਠੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਉਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਚੇ ਗਵੇਰਾ?

ਅੱਜ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਕਸਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਨਤੀਜਾ

ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਆਲੋਚਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।