Uttrakhand Weather Update: ਚਮੋਲੀ ਦੇ ਤਮਕ ਨਾਲੇ ’ਚ ਹੜ੍ਹ ਮਗਰੋਂ ਅਲਰਟ ਸਿਸਟਮ ’ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ

ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਤਮਕ ਨਾਲੇ ’ਚ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਏ ਤੇਜ਼ ਹੜ੍ਹ ਕਾਰਨ ਪੁਲ ਵਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਲਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਧਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ।

ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਇੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਅਤੇ ਅਰਲੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਤਮਕ ਨਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ

ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਮਠ-ਮਲਾਰੀ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਪੁਲ ਵਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨੀਤੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਮੌਸਮੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਾਲੇ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਅਲਰਟ ਸਿਸਟਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਦੀ ਸਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਪਰ ਅਲਰਟ ਸੰਭਵ

ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਹੀ ਦੱਸਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਫਟੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਮਿਲਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਲਈ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਲਾਸਟ-ਮਾਈਲ ਅਲਰਟ ਦੀ ਹੈ—ਯਾਨੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਤੋਂ ਉਸ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਡਰਾਈਵਰ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਜਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਤੱਕ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲੇ ਜਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ।

ਮੋਬਾਈਲ ਅਲਰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਇਰਨ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਰੇਨ ਗੇਜ, ਵਾਟਰ ਲੈਵਲ ਸੈਂਸਰ, ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਸਾਇਰਨ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਰ ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੱਦ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਤਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਲਰਟ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਸਥਲਾਂ, ਬੀਆਰਓ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਾਇਰਨ ਵੱਜੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ’ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਲਰਟ ਭੇਜਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਹੋਵੇ।

ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਾ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਇਰਨ, ਰੇਡੀਓ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਅਲਰਟ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਰਲੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ’ਤੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ

ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਅਰਲੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਏਆਈ ਆਧਾਰਿਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ, ਡਰੋਨ ਸਰਵਿਲਾਂਸ, GIS ਮੈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਧਰਾਲੀ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ਿਲ ਵਰਗੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰਲੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਮੌਸਮ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਹੁਣ ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਹਰ ਉਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਾਲੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਚਾਨਕ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ

ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਹਿ ਗਏ ਪੁਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਚਾਨਕ ਵਧੇਗਾ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ।

ਇਸ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਘਾਟੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਮੌਸਮ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਰੇਨ ਗੇਜ, ਵਾਟਰ ਲੈਵਲ ਸੈਂਸਰ ਅਤੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸਾਇਰਨ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਲਰਟ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਸਾਇਰਨ ਵੱਜਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ।

ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਨਦੀਆਂ, ਗਦੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਰੁਕਣਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਿਸਟਮ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਤਮਕ ਨਾਲੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਬੱਦਲ ਕਿੱਥੇ ਫਟੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਤਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ ਕਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗਾ?