ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਖਤਰੇ

ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1.5 ਤੋਂ 2 ਅਰਬ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਖਣਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕੱਟਾਈ, ਬੇਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਾਸ, ਨਵੇਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤ ਕਾਰਨ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕੱਟਾਈ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਘਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਇਓਡਾਈਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ, ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਲਾਕਾ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਤੁਰੰਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਖਣਨ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣੀ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਿਰਕਸ਼ਾਰੋਪਣ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਨਾਲ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਮਝਣ ਕਿ ਅਰਾਵਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਅਰਾਵਲੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਧਰੋਹਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਸਥਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਸ ਲਈ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਅੱਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।